Prejardhja e emrit Tragjas !
Sipas mendimit tim,dy jane analizat etimologjike per Tragjasin,qe jane komplemente te njeri tjetrit qe te cojne ne prejardhjen e ketij emri.Analiza etimologjike e pare :
Kjo analize na con ne shume shekuj me pare dhe pikerisht ne kohen e shperberjes se Komunitetit Primitiv te shoqerise njerezore ,etape ne te cilen u e ndarja e prones shoqerore (e gjese se gjalle) dhe mjeteve te prodhimit sipas fiseve. Tragjsi ne ate rend shoqeror kishte shume pasuri te tundshme dhe te pa tundshme si: pyje,kullota,mjete primitive te punimit te tokes,orendi per perpunimin e produkteve blektorale ,burime ujore ,lope,qe ,moker (mulinj) kuaj dhe me kryesorja,mbareshtronin menikoqirllek cjapin,dhine dhe delet.
Me kete analize dal ne perfundimin se Tragjasi ehte shume i vjeter ne kohe, qe ne rendin e Komunitetit primitiv.,po keshtu mund te themi me plot bindje se ai eshte autokton,nuk ka ndonje dyndje nga ndonje popullsi per rreth tij. Emigrime ka patur ne periudha historikisht te caktuara(largime dhe ardhje).Ato njihen nga istoria.Me ardhjen e sllaveve ne treven e Ilirikumit,ne vitet 617 te eres sone ,ata u nguliten si edhe ne fushat perqark.(sidomos ne lumin e Vlores) po ashtu edhe ne fshatin Tragjas.Sllavet kane lene toponime aq sa di une si: Sirotice,Izvor(qe rjedh nen toke),tartar,bello (bjellis mi bardhe)belec,kupec,korbec etj.Me ngulitjen e sllaveve ne Tragjas ata rane ne kontakt me Iliret qe flisnin gjuhe tjeter dhe qe kishin doke e zakone te tjera.
Varianti i dyte i prejardhjes se fshatit Tragjas.
Treva e Dukatit perfshi edhe fshatrat perreth ka qene dhe eshte vend me tradita ne mbareshtrimin e gjese se gialle : dhen , dhi. Helenet e ardhur ne shek. V-VI p.e.r (viti 519) kane rene ne kontakt me popullsi qe fliste gjuhe tjeter ,lirishten,kane konstatuar se njerzit e kesaj treve ishin kryesisht blegtore.Helenet si erdhen ashtu edhe u zhduken me fundojen e Orikut ne shekullin e dyte te eres sone.
Nga greket ruajme sot disa toponime.Ne terminologjine tyre gjenin perdorim fjalet “Tragos” dhe “Gjidha” respektivisht cjap dhe dhi ne gjuhen shqipe.Te bie menjehere ne sy rrenja “Trag” per cjapin dhe “Gj” per dhine. Ne gjuhen ilire germat ose rrokjet shprehin ose marrin kuptim te dyfishte (ose disa mkuptime) Ne emertimin Tragjas dispnohet rrenja “trag” germa “j” dhe ajo fundore “s”. Keto elemente gjuhesore i gjejme edhe ne emertimet helene “tragos” dhe “gjidha” . Ne rastin tone germa “g” kryen funksionin e dyfishte : se pari hedh drite per cjapin dhe se dyti duke u bashkangjitur me germen “j” hedh drite per dhine.Por ne emertimin Tragjas gjejme te sistemuar rrenjen “trag” rrokjen “gj” dhe germen “s” . Pra konkluzioni im eshte ky:
1. Me qense ne fjalen “tragjas” gjenden elemente gjuhesore helene te perbashketame emertimet tragos dhe gjidha ,pra jane banore helene te orikut qe kane emertuar serishmi kete toponim “Tragjas”.
2. Tragjas do te shprehe vendin ku mbareshtrohen dhite dhe cjepte.
Jene pra helenet qe u nguliten ne gjiun e Aulones qe emertuan vendin Tragjas ne shek V –VI para eres sone.
Per mendimin tim tragjasasit jane autoktone dhe jo te formuar nga etni te tjera ardhacakesh.Natyrisht,levizje njerezish ka patur , qofte ardhes dhe te ikur vendas. Sllavet e ardhur ne v 517 kane lene gjurme ne topotonime por jane asimiluar nga vendasit.Tragjasi eshte shume i vjeter ne kohe se sa shek. V-VI p.e.r. Une kete e trajtoj edhe ne vriantin e pare te prejardhjes se emrit “Tragjas” qe nis me shperberjen e Komunitetit primitiv.Pavaresisht se une them ne variantin e pare: Tragjas do te thote “Te ra gjoja ne pjese”,varianti i dyte ploteson me se miri te parin,sepse te dy variantet kane te njejtin objekt,gjene e gjalle edhe spas emerteses helene.
Nuk mendoj se Tragjasi ka qene vend per tregetimin e trateve pyjor.Pse?Po e shpjegoj: reva e Dukatit ka qene dhe edhte vendi i pyeve me shumellojshmeri druresh ;dihet historikisht ajo ajo lende drusore ka furnizuar Europen,Raguzianet dhe venedikasit e kane shfrytezuar barbarisht lenden e drurit si pishen,vidhin,lisin,valanidhin per ndertimin e galerave raguziane gondolave venedikase,anijeve me vela godinat e ndryshme.Dihet historikisht se me ngulitjen e heleneve se ne Orik,ne vitin 519 p.e.r. ata filluan ndertimin e anijeve ne sheshin e Karavit duke perdorur pishen e Llogarait ne rrethin e Karavit.Helenet kane ardhur ne Gjirin e detit te Dukatit ne 519. P.e.r. dhe u nguliten aty duke ndertuar qytetin antik te Orikut.Helenet si gjitone me Iliret e Tragjasit,kane rene ne kontakt me ta dhe kane marre nga ata lenden e drurit ne pyllin e Kabellvet,me perjashtim te pishes ,te cilen e mernin ne sheshin e Karavit,ne Llogara,lende e cila duhej per ndertimin e anijeve me vela.Por helenet,krahas lendes se drurit,kane verejtur se Iliret tragjasas ishin blektore te zote ne mbareshtrimin e gjese se gjalle,cjepeve dhe dhive dhe , se ata ne periudhen e pranveres benin kurban cjapin (rit pagan)
Me te drejte helenet per dy arsyet e mesiperme , e quajten treven Tragos,qe ne greqisht perkthehej “Te ra gjaja ne pjese” atehere gjeneza e emrit Tragjas ka ardhur ne ditet tona si perngjitje e rrenjes Trag(os) + gja (ja) + s (fundorja e fjales pjes)
Se fundi dua te them se ne vijim te shekujve Tragjasi ka pesuar nje zhvillim te mirefillte qytetarie dhe kete e tregojne zbulimet e fundit arkeologjike qe i perkasin shekullit te dyte .p.e. sone ,kjo eshte arritur me nje civilizim qytetar te popullsise dhe se ka patur njerez te shkolluar ne periudha te ndryshme te zhvillimit te shoqerise njerezore. Ma me duhet te them se baze per percaktimin e prejardhjes te nje fshati , qyteti e toponimeve te ndryshme eshte dhe mbetet analiza etimologjike.Nuk esht e thene se tregetia mund te percaktoje gjenezen.Sic dihet elementi tregeti eshte i perkohshem.jo deciziv,ai falimenton ne varesi te rrethanave te zhvillimit ekonomiko-shoqeror.
Ideoi : Ing. Abaz GEGA
Redaktoi : Mjeku Hodo Kabello
O Tragjas lule aroma, vendi i luleve te njoma.
